|
Ein samandráttur av greinini hjá Bo Krüger, stjóra á Moving Minds,
desembur 2005 - 'Hit med kreativiteten - Musik en kilde til
kreativitet'.
Jazz is the sonic dance between chaos and order expressing
and inspiring the essence of creativity - Michael Gelb.
Hvussu ávirkar tónleikur okkum?
Don Campbell, sum hevur skrivað bókina 'The Mozart Effect' ger upp
í bókini, við útgangsstøði í gransking og 'cases', hvussu
fjølbroytta ávirkan, tónleikur hevur.
Tónleikur kann:
- vaksa um kreativitetin
- menna minnið og innlæring
- minka um óhugnalig ljóð og kenslur
- seta heilabylgjuferðina niður
- ávirka andadráttin
- ávirka hjartaslátt, puls, blóðtrýst og kropshita
- minka um vøddaspenningar og bøta um rørslur og vøddasamspæl -
koordinatión
- hækka støðið á tí 'natúrliga' morfininum kroppurin hevur,
nevniliga endofin
- stýra teim hormonum, ið hava við strongd at gera
- styrkja immunverjuna
- broyta tíðar- og rúmfatanina
- menna ástarkensluna - romantikkin - og seksualitetin
- bøta um sodningina
- vaksa um úthaldnið
- geva eina kenslu av tryggleika og vælveru
- bøta um ótilvitaðu evni okkara at fata tekn og symbolir
- fáa okkum at gera meira - vaksa um produktivitetin
Hvussu kann tónleikur økja um kreativitetin?
Nýggjasta heilagranskingin sigur okkum, at heilin hevur
fýra ymisk støði, tá tað snýr seg um ravmagnsstreymar, eisini
kallað heilabylgjur. Ymisku støðini ávirka okkara hugsunarhátt. Jú
seinni byljurnar eru, jú meira hvíld, nøgd og friðsæl kenna vit
okkum.
Beta-bylgjur eru til staðar, tá vit eru vakin, tá vit eru til
reiðar og hugsa greitt, logiskt og samanhangandi í samband við
serstakar loysnir á onkrum. Somu bylgjur eru eisini, tá vit eru óð,
strongd og uppkoyrd av umhvørvinum. Beta-bylgjurnar liggja millum
14 og 20 hertz.
Alfa-bylgjur eru har, tá vit hvíla - eru avslappað. Á hesum
bylgjustøði eru vit meira vakin og tilvitað. Vit hugsa nógv,
dagdroyma og gera okkum ymsar hugamyndir. Alfa-bylgjurnar liggja
ímillum 8 og 13 herts.
Thetra-bylgjur hava við tað ótilvitaða at gera. Tær eru
tilstaðar tá vit sova, í dreymum og tá vit droyma okkum burtur -
meditera. Nógv halda, at vit hugsa mest skapandi, tá vit eru á
thetra-bylgju støði., sum liggur millum 4 og 7 herts.
Delta-bylgjur eru tilstaðar, tá vit liggja í fasta svøvni,
djúpari meditatión og tá vit eru uttan vit. Tað eru tey ið halda,
at vit tá eru í samband við tey alradjúpastu løgini í okkum
sjálvum. Delta-bylgjurnar liggja millum 3 og 5 herts.
Tónleikur, sum hevur ein puls uppá umleið 60 sløg um min. -
hvílipulsur hjá okkum menniskjum - td. baroktónleikur, new Age og
ambientur tónleikur - kann flyta tilvitanina frá beta- til
alfa-bylgjustøði og við tí fáa okkum meira vakin og fáa okkum at
kenna okkum betur sum heild. Shamanistiskt trummuspæl kann flyta
okkum á thetra-bylgjustøði og vaksa um mentala opinleikan og
stundum geva okkum eina kenslu av at vera í øðrum heimi, í øðrum
dimensiónum.
Tað er ikki líkamikið, hvat slag av tónleiki vit velja til ymisk
endamál. Taktslagið, slagið av tónleiki, stoystøðið og okkara egni
tónleikaáhugi hevur stóra ávirkan á, hvussu tónleikurin ávirkar
okkum. Dee Coulter, leiðari á Cognitive Studies of Naropa Institute
í Boulder:
- tekur jazz framm um annan tónleik, tá arbeitt verður við
uppgávum, sum ikki kunnu loysast við einfaldum loysnum, men krevur
meiri kreativar loysnir. Jazz flytur seg inn í ruðuleika , fyri
síðan at rudda upp í tí. Hetta er væl í tráð við ta kreativu
arbeiðsgongdina.
- meinar, at tónleikur hjá Miles Davis, John Coltrane og
avantgarde komponistinum John Cage kann lyfta lurtaran á
thetra-bylgju støði.
- metir harafturímóti, at rokkur, rapp og annar tónleikur, sum
tekur støði í slagnum - beatinum - gevur eina djúpa tíðarkenslu,
sum er løtt at kenna
- metir, at new Age og ambientur tónleikur gevur eina kenslu av
rúmi. Hesin tónleikur kann hjálpa fólki, sum liva eitt vælskipað
mentalt lív, at sleppa tí eina løtu og lata tankarnar flóta
frítt.
- meinar, at nógv av løgunum hjá Mozart harafturímóti stimbra
beta-bylgjunum, sum eru góðar, tá hugsast skal logiskt, og tá vit
skulu skipa okkara tankar.
Hvussu kunnu vit gera nýtslu av tónleikinum?
Don Campbell, sum eisini er ein royndur
tónleikaterapeutur, leggur dent á ikki at nýta tónleik ov nógv í
samband við heilavirksemi. Hann heldur, at tónleikurin kann gerast
vanabundin og tí missa sína megi í terapeutiskum samanhangi, um
hann verður brúktur ov nógv. Tí mælir hann til sum eina gylta reglu
ikki at spæla tónleik meira enn 20 min. av hvørjum tíma. Antin skal
tónleikurin spælast samanhangandi ella í pettum ígjøgnum tíman.
Tónleikurin skal antin nýtast sum bakgrundartónleikur, ella við at
gera sokallað 'soundbreaks', har lurtarin í eitt stytri tíðarskeið
bert lurtar eftir tónleiki.
Av tí, at tað er eitt sindur ymiskt hvussu tónleikur ávirkar
fólk mentalt, er rætt at royna ymsar samansetingar av báðum
møguleikum.
Moving Minds nýtir tónleikin m.a. :
- tá steðgur er á skeiðum, fundum og á framløgufundum -
konferensum
- vinarligan og lættan vælkomutónleik, tá fólk koma á og fara av
einum skeiði ella einum framløgufundi
- sum bakgrundartónleik - ljóðtapet - á skrivstovuni
- sum bakgrundartónleik, skorin til ta myndina, ein fegin vil
vísa av sær sjálvum, tá kundar og samstarvsfelagar eru á
vitjan
- sum kveikjandi- og hugasambandstilfar - inspiratións- og
associatiónstilfar - í samband við hugskotsmenning og fundir
- til at skapa rætta hugnan eftir lokið skeiðsarbeiði, og eitt
glas skal drekkast á eini hugnaløtu.
Eitt tónleikaligt - musikalskt - yvirlit:
Røðin niðanfyri er ein heildarmeting og tí bert
vegleiðandi. Serliga tí, at hvør tónleikagrein er so fjølbroytt og
skiftandi í tempo, stíli og pulsi.
Gregorianskur sangur nýtir rytmuna frá vanligum
andadrátti til at skapa eina kenslu av eini hvílandi rúmdarkenslu.
Hesin er tí vælegnaður til stillan lesnað og meditatión og kann
eisini minka um strongd.
Seinur barokktónleikur (Bach, Händel, Vivaldi,
Corelli) gevur eina kenslu av støðufesti, ordan, framskygni og
tryggleika og skapar eitt mentalt kveikjandi umhvørvi fyri lesnað
og arbeiði.
Klassiskur tónleikur (Haydn og Mozart) rúmar klárleika, smidligheit
og gjøgnumskygni. Hesin tónleikur bøtir um bindindi, minni og
rúmligu kensluna.
Romantiskur tónleikur (Schubert, Shumann,
Tchaikovsky, Chopin og Liszt) leggur dent á úttrykk og kenslur.
Hetta fær ein at kenna egnu virðir - individualismu - kenslu av
tjóðskapi ella kenslu av tí fjalda - mysticismu. Hesin tónleikur er
egnaður til at stimbra viðhald - sympati, viðkenslu og
kærleika.
Impressionistiskur tónleikur ((Debussy, Fauré
og Ravel) er bygdur á frítt rennandi tónleikakenslur og inntrykk og
gevur einum dreymamyndir. Dagdreymar í tónleikahøpi í 15 min., við
vøddastrekkjan í 5 min. aftaná, kann leysgeva tínar kreativu
renslur - impulsir - og seta teg í samband við tað ótilvitaða.
Jazz, blues, dixieland, soul, calypso, reggae
og annar tónleikur, sum stavar frá tí afrikanska tónleikaarvinum,
fær teg í gott lag og kann kveikja, leysgeva djúpa gleði og sorg og
fremja lætta lindið - humor - og ironi.
Salsa, rhumba, macarena og aðrir tónleikahættir
úr Suðuramerika hava eina lívliga rytmu og beat. Hetta kann fáa
hjarta at banka, økja um andadráttarferðina og fáa allan kroppin
til at flyta seg. Samba hevur harumframt evnini at linna og vekja
samstundis.
Big Band, poppur, dansitónleikur og country
kann geva kenslu av - inspirera - løttum rørslum og vælveru.
Rokktónleikur av tónleikarum sum Elvis Presley,
The Rolling Stones ella Michael Jackson kann rúnarbinda ein - skapa
passión -, seta ferð á rørslur, leysgeva spenningar, krógva pínu og
minka um megina hjá øðrum høgum óhugnaligum ljóðum í umhvørvinum.
Hinvegin kann hesin tónleikur eisini geva spenningar, strongd og
kropspínu, um vit ikki eru uppløgd til slíkan orkufyltan
tónleik.
Ambientur tónleikur ella new age uttan stýrandi
- dominerandi - rytmu víðkar okkara kenslu av tíð og rúmi og hetta
kann menna bindindi í hvílu.
Heavy metal, punk, rap, dance, hip-hop og
grunge kann stimbra nervaskipanina, geva dynamiska meðferð
og opinleika.
Religiøsur tónleikur, íroknað shamanistiskt trummuspæl,
gospel og spirituals kann fanga okkum, sum vit standa, og
fáa okkum at kenna djúpan frið og spirutuella kenslu. Slíkur
tónleikur kann eisini hjálpa okkum at leysgeva pínu.
Tórshavn, hin 15. des. 2005
Òlavur Højgaard , talu og hoyrilærari
|
